Spreken we over veiligheid en weerbaarheid, dan gaat het al snel over tech­nieken en procedures. ‘Maar het begint bij de mensen’, zegt Sarah. ‘Als er ooit iets gebeurt waardoor de stroom tijdelijk uitvalt of communicatie stilvalt, dan zijn we een tijdje op onszelf aangewezen. De overheid roept mensen op om een ­noodpakket in huis te halen. Dat is niet voor niks. Bereid je voor. Dat is geen doemdenken, dat is gezond verstand.’ 

Er is veel aan de hand in de wereld:
politieke onrust, oorlogen, cyber­dreigingen. Al die ontwikkelingen klinken door in de haven, merkt Sarah. Het maakt haar extra gemotiveerd voor haar werk. ‘Met onze afdeling kunnen we het verschil maken.’ Ze heeft ­vertrouwen dat de haven goed is voorbereid op verstoringen. ‘We werken nauw samen, lokaal, nationaal en internationaal. Onze mensen zijn vastberaden en we leren elke dag bij. De haven is weerbaar. Daar werken we elke dag aan.’

In de ‘fysieke wereld’ – dus alles wat zich afspeelt in en rond de haven, van ­schepen tot kades en terminals – speelt de samenwerking met Defensie een steeds grotere rol. Zo heeft Defensie ruimte in de haven nodig. Niet alleen om te oefenen, maar ook om de doorvoer van militaire lading te garanderen. Dit is nodig in het kader van ‘host nation support’: hulp aan NAVO-bondgenoten voor het vervoeren van militaire lading via de haven van Rotterdam, maar ook via Eemshaven en Vlissingen. ‘Stel dat er sprake is van een Russische dreiging in het oosten van Europa, dan moeten we voorbereid zijn’, zegt Sarah. ‘Hoe gaat dat met de doorvoer van militair materieel? Gaat de A15 dan op slot? Je kunt het je niet veroorloven om daar geen plan voor te bedenken.’

Sinds de genoemde cyberaanval op
Maersk van acht jaar geleden zijn ook
grote stappen gezet op het gebied van digitale veiligheid. Zoals de oprichting van FERM, een cyberweerbaarheids­organisatie waarbinnen bedrijven in de haven elkaar helpen om cyberdreigingen op te sporen en onschadelijk te maken. Inmiddels zijn alle Nederlandse zeehavens hierbij aangesloten. ‘De volgende stap die we willen zetten, is de oprichting van een Computer Emergency Response Team (CERT). Dat is een soort cyberbrandweer die kan uitrukken. Denk aan de ­coördinatie van hulp in het geval van een grote cyber­aanval. Op die manier helpen we bedrijven om weerbaarder te worden.’

Maar hoe bereid je je voor op een mogelijke verstoring? In elk geval door regelmatig te oefenen, samen met partijen als Defensie, de Veiligheidsregio en de gemeente Rotterdam. ‘We trainen op uiteenlopende situaties’, vertelt Sarah. ‘Van een kortstondige stroomstoring tot een dreiging onder water met explosiegevaar. We willen bijvoorbeeld weten: wat doen we als de communicatie uitvalt? Wie neemt het over? Wie belt wie? We zijn inmiddels goed op elkaar ingespeeld.’

Ook scenario’s met kwaadwillende drones staan op het programma. ‘Drones zijn heel handig in de haven. Bedrijven gebruiken ze bijvoorbeeld voor inspecties en ze geven ons extra ogen en oren tijdens een incident. Maar in de handen van saboteurs kunnen drones ook voor veel onrust zorgen’, zegt Sarah, verwijzend naar recente situaties in bijvoorbeeld Denemarken en België. ‘Daarom nemen we ook tegen deze vorm van dreiging maatregelen, zodat we goed voorbereid zijn als dit scenario zich voordoet.’

De Rotterdamse haven is het kloppend hart van de Nederlandse economie. Daarom richt Sarahs team zich niet alleen op de scheepvaart, maar op de complete goederenstroomketen: van aanvoer tot overslag en doorvoer, van zee tot het Europese achterland. ‘Het is mooi als wij een schip veilig naar binnen brengen. Maar als de terminal vervolgens zonder stroom zit, kunnen goederen nog steeds niet van boord. Dus wij kijken ook naar de logistieke bedrijven die de ­goederen bij klanten en – uiteindelijk – bij ­consumenten brengen.’

De haven heeft haar vitale ketens in kaart gebracht. Dit zijn de goederenstromen die onmisbaar zijn voor de samenleving, in Nederland en Europa. Van voedsel en medicijnen tot brandstoffen zoals LNG en olie. ‘Die móéten doorgaan, ook bij een grote storing. Daar bereiden we ons als haven op voor, samen met alle bedrijven die erbij betrokken zijn.’

De cyberaanval op Maersk vormde een belangrijke aanzet om de beveiliging van de haven verder te versterken. ‘Maar de aanleiding voor ons beveiligingswerk gaat verder terug, namelijk tot de terreuraanslag van 9/11 met vliegtuigen in de VS’, vertelt Sarah. ‘Toen werd duidelijk: als je met een vliegtuig een aanslag kunt plegen, dan kan dat ook met een schip.’ Sindsdien is havenbeveiliging overal ter wereld vastgelegd in wetgeving, ook in Nederland. In Rotterdam is Rijkshavenmeester René de Vries hiervoor verantwoordelijk namens de burgemeester.

Wat ruim twee decennia geleden begon als bescherming tegen terrorisme, is uitgegroeid tot een ‘all hazards’-aanpak. Oftewel: een totaalblik op alles wat de haven kan raken. ‘Denk aan terrorisme, drugscriminaliteit en cyberaanvallen, maar ook sabotage en activisme. De lijst groeit’, zegt Sarah. ‘We kijken niet langer naar één dreiging tegelijk, maar beoordelen het hele plaatje: wat willen we beschermen, welke dreiging komt op ons af en welke maatregelen kunnen we daartegen treffen?’

p 27 juni 2017 gingen de computers bij de Rotterdamse containerterminal APM Terminals op zwart. Kranen stonden stil langs de kades, schepen werden niet langer geladen of gelost. De reden: een kwaadaardig computerprogramma verspreidde zich razendsnel over het netwerk van terminaleigenaar Maersk en legde al hun IT-systemen lam. De verstoring duurde dagen en de schade liep uiteindelijk in de honderden miljoenen euro’s. ‘Ja, die dag staat in mijn geheugen gegrift. Dat was echt schrikken’, zegt Sarah Olierook. ‘Het was ook een waarschuwing: we zagen wat er kan gebeuren als één schakel uitvalt.’

Inmiddels zijn we acht jaar verder en heeft het Havenbedrijf twee afdelingen die zich bezighouden met de ­beveiliging van de Rotterdamse haven. De ene afdeling concentreert zich op de cyberweerbaarheid. ‘En mijn afdeling gaat over de fysieke beveiliging van de haven: de terreinen, de scheepvaart en de haven als geheel’, vertelt Sarah, manager Port Security & Resilience.

Sabotage, een cyberaanval of stroomuitval: de Rotterdamse haven is voorbereid. Achter de schermen werken specialisten 24/7 aan één doel: zorgen dat de haven doordraait, wat er ook gebeurt. Manager Port Security & Resilience Sarah Olierook vertelt hoe Rotterdam zich wapent tegen alle denkbare dreigingen.